استرس حاملگی

استرس حاملگی,استرس در حاملگی,استرس و حاملگی

استرس حاملگی

تاثیر استرس در دوران حاملگی  چگونه است و راه مقابله با آن چیست؟

عوامل تنش زاى بیرونى منجر به ظهور استرس در افراد مى شود. میزان استرس در افراد با شرایط، سن و جنسیت متغیر است تا جایى که تمامى افرادى که شرایط اقتصادى، اجتماعى و خانوادگى مشابهى داشته و عوامل تنش زاى یکسانى را متحمل مى شوند، لزوماً یکسان پاسخ نمى دهند. بسته به تجربیات گذشته فرد، آرامش درونى و نوع روش مقابله اى که فرد برمى گزیند. استرس مى تواند با درجه بندى متفاوت در افراد تظاهر پیدا کند. تظاهراتى که به صورت اضطراب، بى قطعى و تشنج در محیط هاى کار، عدم تمرکز و فراموشى، واکنش هاى روان تنى (نظیر سردرد) قابل مشاهده است.

استرس در دوران باردارى :

استرس در دوران باردارى عوارض جبران ناپذیرى را برجا مى گذارد.

موارد استرس زا برای مادر باردار شامل موارد زیر است :

– اضطراب و نگرانى در مورد سلامت جنین،

– مرگ یکى از نزدیکان،

– مشاجره و مشکل ارتباطى با همسر و خانواده اش،

– کاهش ناگهانى و قابل ملاحظه در درآمد خانواده،

– مسائل و مشکلات مربوط به شغل همسر.

– مسائل و مشکلات مربوط به تحصیل و شغل زن باردار.

– مسائل و مشکلات مربوط به خانواده پدری ( برادر و خواهر مادر و پدر ) زن باردار.

استرس در زمان حاملگی

مطالعات و بررسى هاى متعدد روى زنان باردار از نژادهاى مختلف و در محیط هاى فرهنگى، اقتصادى و اجتماعى متفاوت نشان دهنده این فرضیه است که سطح بالاى استرس هاى روانى – اجتماعى در طول دوران باردارى خطر زایمان زودرس و در نتیجه تولد نوزاد با وزن کمتر از میزان طبیعى را افزایش مى دهد.
مطالعات نشان مى دهد میزان خطر زایمان زودرس در مادران تحت استرس ۱‎/۵ تا ۲ برابر بوده است. از آنجایى که وزن پایین نوزاد یک عامل خطر مهم در مرگ و میر و عوارض دوران نوزادى است و از طرفى مرگ و میر نوزادى شاخص مهم در ارزیابى وضعیت بهداشتى هر کشورى است، لذا تعیین عواملى که مى تواند روى شاخص فوق تأثیرگذار باشد از اهمیت خاصى در سیستم بهداشتى برخوردار است. در نهایت مى توان گفت زایمان زودرس علت اصلى ناتوانى و مرگ و میر در دوره نوزادى است.

استرس دوران حاملگی

در مطالعه اى که روى ۲ هزار و ۸۲۸ مادر انجام گرفته معلوم شده احساس ناراحتى در مورد باردار شدن (ناشاد بودن از باردارى) و انکار حاملگى در طول باردارى توسط مادر (با جملاتى نظیر: مطمئن نبودم که باردارى را مى خواهم، نمى خواستم مردم بدانند که من باردار هستم، نمى دانستم که حامله شدم، نمى خواستم به باردار بودنم فکر کنم) روى وزن هنگام تولد نوزاد اثر منفى دارد. در واقع مادرانى که نوزادان آنها وزن بسیار پایین داشتند (کمتر از ۱۵۰۰ گرم) بیشتر نارضایتى و ناراحتى از باردارى شان را داشته اند.

استرس و مکانیسم هاى هورمونى:

حاملگى با تغییرات عمده اى در عملکرد غددى – عصبى همراه است. این تغییرات شامل تغییراتى در سطح هورمون ها به ویژه هورمون هاى مرتبط با استرس (محور هیپوتالاموس – هیپوفیز – آدرنال) و تغییر در مکانیسم هاى کنترل ترشح هورمون است که از جهت فراهم کردن محیط مناسب براى رشد و تکامل جنین اهمیت حیاتى دارد.

استرس در حاملگی

در هفته ۹-۷ باردارى توسط رحم، جنین و جفت هورمون ها، نوروپپتیدها، سیتوکین ها و فاکتور رشد تولید و ترشح مى شود و از نظر عملکرد شبیه سیستم هیپوتالاموس – هیپوفیز – آدرنال است. در دوران باردارى سطح هورمون خاصى به نام هورمون CRH یا هورمون آزادکننده کورتیکوتروفین (Corticotrophin Releasing Hormone) که بنیه آن جفت است در خون مادر بالا مى رود اما محور هیپوفیز – آدرنال را فعال نمى کند. CRH آزاد نقش اساسى در جریان تعادل از محیط پروژسترونى (محیط هورمونى غالب دوران باردارى) به محیط استروژنى (محیط هورمونى غالب حوالى زایمان) دارد. شواهد زیادى از نقش مرکزى CRH جفتى در ایجاد و هماهنگى رویدادهاى هورمونى قبل از زایمان دارد.
از کارایى هاى مهم این هورمون نقش آن در زایمان زودرس و تأخیر رشد داخل رحمى جنین است.

استرس در دوران بارداری

شواهد روزافزونى از مطالعات بالینى مطرح مى کنند زنانى که زایمان زودرس دارند در آنها میزان CRH به طور مشخص بیشتر از سایر زنانى است که استرس نداشته و در همان سن باردارى به سر مى برند».

همچنین سطوح بالاى CRH معمولاً در چند هفته زایمان را تسریع مى کند و از آنجا که CRH جفتى به استرس حساس است به نظر مى رسد واسطه اعمال اثرات استرس مادر بر زایمان زودرس و رشد جنین است.
استرس هاى روانى – اجتماعى باعث افزایش سطح هورمون هایى نظیر کورتیزول و ACTH مى شود و آنها هم به نوبه خود ترشح CRH را باعث مى شوند. بنابراین بسته به میزان تداوم استرس نتیجه افزایش تولید CRH و زایمان زودرس و یا تأخیر رشد داخل رحمى جنین مى شود.

استرس در دوران بارداری

اگرچه استرس هاى روانى – اجتماعى از عوامل خطر زایمان زودرس است ولى تمامى مادرانى که زایمان زودرس دارند وجود استرس در دوران باردارى را گزارش نمى کنند و این موجب طرح موضوع «میزان آسیب پذیرى افراد نسبت به استرس و عوامل مؤثر در این آسیب پذیرى» مى شود.
عوامل مؤثر در آسیب پذیرى زنان باردار را می توان به بخش هاى زیر تقسیم مى کند:

نوع و چگونگى استرس حاملگی:

معمولاً استرس ها به دو گروه تقسیم می شود :

۱- استرس هاى حاد:

نظیر از دست دادن همسر، تغییر شکل، تغییر محل زندگى، بلایاى طبیعى .

۲- استرس هاى مزمن :

مشکلات ارتباطى با همسر و خانواده، بیکارى همسر، شرایط نامناسب محیط زندگى از نظر رفاه، بهداشت و امنیت، کمبود مزمن منابع ضرورى براى زندگى.

علاوه بر این نوع دیگرى از استرس ها که در دوران باردارى اهمیت دارد ترس ها و اضطراب هاى مرتبط با مادر شدن، تجربه زایمان، سلامت جنین و خود مادر است که در کشورهاى توسعه نیافته و یا کمتر توسعه یافته زنان باردار به اثرات استرس هاى مزمن آسیب پذیرى بیشترى دارند.

استرس در اوایل حاملگی

چه زمانى زن باردار بیشتر تحت استرس قرار مى گیرد:

ماه های اول و همچنین اواخر باردارى بیشترین زمانی است که زنان باردار تحت استرس قرار می گیرند همچنین ماه هاى اول باردارى (سه ماهه اول) آسیب پذیرى نسبت به استرس بیشتر است. زنان باردارى که در اوایل باردارى زلزله را تجربه مى کنند نسبت به زنانى که در ماه هاى آخر باردارى هستند و در شرایط یکسانى قرار دارند عوارض بیشترى را نشان مى دهند.

همزمانى استرس با سایر عوامل خطر:

وجود همزمان سایر عوامل خطر نظیر عفونت، کمبود ریزمغذى ها در مادر و… موجب تشدید اثرات منفى استرس روى مادر و جنین مى شود.

دریافت و احساس زن باردار از استرس تجربه شده:

افراد تفاوت هاى بارزى از نظر چگونگى درک استرس و ارزیابى شدت آن دارند (براى استرس مشابه و در شرایط یکسان). بنابراین در ارزیابى اثرات استرس در دوران باردارى بررسى شدت استرس از نظر زن باردار اهمیت دارد.

استرس حاملگی و اثرات آن روى رشد و تکامل روانى – حرکتى کودکان

استرس هاى دوره باردارى علاوه بر ایجاد عوارض در دوران باردارى و زایمان روى فرآیند رشد و تکامل ذهنى – روانى اثر سوء دارد و موجب اختلالات رفتارى در دوران کودکى مى شود. قرارگیرى در معرض استرس به ویژه در اوایل باردارى، بر رشد و تکامل مغز جنین اثر نامطلوبى گذاشته و موجب ضعف در توانایى هاى زبانى (کلامى) و هوش عمومى مى شود. بعضى از مطالعات این اثرات را درازمدت و ماندگار توصیف کردند ولى بررسى هاى بیشترى براى اثبات این موضوع لازم است.

از طرف دیگر استرس در باردارى و مصرف سیگار هرکدام به طور مستقل با ایجاد علائم اختلال «کم توجهى – بیش فعالى» به ویژه در پسران همراه است. همچنین سطح بالاى اضطراب مادر در باردارى خطر بیمارى «سرشت دشوار» را در شیرخوار افزایش مى دهد. در واقع کودکانى که سرشت دشوار دارند معمولاً الگوى خواب و تغذیه آشفته اى دارند و نیازمند توجه و مراقبت بیشتر هستند.

استرس کار و تأثیر آن بر باردارى:

تاکنون مطالعاتى که اثرات کار روى سرانجام باردارى را بررسى کرده اند نتایج متناقضى را نشان داده است. على رغم نتایج متفاوت و بعضاً متناقض بخش ثابت تمام مطالعات این است که «فعالیت فیزیکى سنگین، ایستادن و راه رفتن براى بیش از ۵ ساعت» احتمال زایمان زودرس را افزایش مى دهد. ایستادن و قدم زدن در زمان هاى طولانى موجب تحت فشار قرار گرفتن عروق لگنى مى شود و به نوبه خود باعث کاهش خونرسانى به قلب، کاهش برون ده قلب و سرانجام کاهش خونرسانى به رحم و جنین (تأخیر رشد جنین در رحم) مى شود. به علاوه راه رفتن زیاد بعد از هفته سى (ماه هفتم باردارى) موجب انقباض هاى رحمى و زایمان زودرس مى شود.

استرس و سایر عوارض باردارى و زایمان:

از دیگر عوارض سطح بالاى اضطراب مادر و وقوع رویدادهاى استرس زا با شدت متوسط تا شدید در باردارى موارد زیر قابل ذکر هستند:

– افزایش فشار خون حاملگى،

– زجر جنینى،

– مشکلات سلامتى در سال اول زندگى شیرخوار

– مشکلات و اختلال هاى رفتارى و هیجانى در چهار سالگى.

چه نوع استرسى بیشترین تأثیر را در فرایند باردارى و بعد آن خواهد داشت ؟

عوامل استرس زاى بیرونى از اهمیت چندانى برخوردار نیستند بلکه نوع تعبیر و تفسیر مادر از این وقایع مهم است، به نحوى که در شرایط یکسان استرس، مادرى مى تواند از مقابله هاى قوى و مادر دیگرى از مقابله هاى ضعیف استفاده کند. نوع مقابله اى که مادر در رابطه با استرس برمى گزیند با زمان وقوع استرس در تعامل است چرا که وقوع استرس در ماه ها و هفته هاى اول باردارى عوارض بیشترى را در جنین به دنبال دارد.

استرس و بیمارى هاى مادرى و جنینى:

استرس مى تواند تمامى سیستم هاى بدن مادر مانند سیستم ایمنى، گوارش، قلب، کلیه و حتى خواب و استراحت را تحت تأثیر قرار دهد. استرس مى تواند با تأثیر روى آنزیم ها و تولید مواد سمى و عبور آنها از جفت منجر به مشکلات عدیده اى نیز در جنین شود.
مشکلاتى چون: مغزى، قلبى، کلیوى و… و حتى گاهى واقع شدن در استرس هاى شدید که منجر به بدبینى در مادر مى شوند افسردگى و بى حوصلگى و حتى نگرش منفى نسبت به جنین در مادر را متظاهر مى کند و آسیب هاى وارده به جنین جدى تر خواهد بود.
همچنین می توان به استرس هاى شدیدى اشاره کرد که عوارض آنها در بزرگسالى مشاهده مى شود. به طورى که این جنین ها در بزرگسالى، افرادى نابهنجار و عصبى خواهند شد. و اگر در بزرگسالى مشکلات هوشى و ذهنى نداشته باشد مسائل عاطفى و هیجانى (افسردگى، اضطراب، پرخاشگرى و…) را از خود بروز خواهند داد.

تاثیر استرس بر روى جهش هاى کروموزومى

تحقیقات مشخص کرده اند استرس ها مى توانند باعث انتقال ژن هاى معیوب یا سالم شوند اما در بیشتر موارد با جهش ژن هاى معیوب روبرو هستیم که جا دارد در این زمینه در کشور خود ما تحقیقات بیشترى انجام شود.

درمان استرس در زن باردار چگونه است ؟

جهت درمان استرس درمان هاى شناختى، رفتارى و معنوى پیشنهاد مى شود. در واقع شناخت، تعبیر و تفسیر فرد نسبت به وقایع تغییر داده شود و در خانواده هاى مذهبى مسائل معنوى به عنوان یک درمان در اختیار آنها گذاشته شود.
همچنین در عین حال حمایت هاى اجتماعى توصیه شود به نحوى که فرد در شرایط استرس زا خود را از بافت جامعه و دیگران جدا نکند.
نقش شوهر:
از آنجا که شوهر رکن اصلى در خانواده است بنابراین بسیارى از زنان اگر بتوانند به شوهر خود اعتماد کرده و به وى تکیه کنند تقریباً ۷۰ تا ۸۰ درصد استرس هاى آنها کاهش پیدا مى کند.

منبع پزشک

مطالب پیشنهادی سرزده به شما

دیدگاه ها

۰
آموزش ثبت تصویر دیدگاه در گراواتار